ต้องเอ่ยขอบคุณกระแสซีรีส์สิงคโปร์ที่จบไปแล้วอย่าง "The Little Nyonya" หรือ "บ้าบ๋า ย่าหยา รักยิ่งใหญ่จากใจดวงน้อย" กับการถ่ายทอดเรื่องราวของชาวบ้าบ๋า ย่าหยา (ลูกครึ่งที่มีพ่อเป็นชาวจีนและมาแต่งงานกับแม่ที่เป็นคนพื้นถิ่นในสิงคโปร์และมาเลเซีย โดยภาษามาเลย์เรียกว่าพวกเพอรานากัน) ผ่านทางช่องโทรทัศน์ไทยทีพีบีเอส เพราะละครที่ว่าได้กลายเป็นแรงบันดาลใจชั้นดีกระตุ้นให้ "ชาวบ้าบ๋า" (ภูเก็ตเรียกชายที่เกิดจากพ่อคนจีนและแม่คนพื้นเมืองรวมกันว่าบ้าบ๋า) แห่งเมืองไข่มุกอันดามันของไทยคิดพลิกฟื้นสืบสานประเพณีให้กลับมีชีวิตอยู่คู่ลูกหลาน หลังจากตาม การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ไปดูการจำลองพิธีแต่งงานตามคอนเซ็ปต์ "วิวาห์หวานบ้าบ๋า สุดปลายฟ้าอันดามัน" ที่จะเกิดขึ้นจริงในวันที่ 15 สิงหาคม 2553 ณ จังหวัดภูเก็ต โดยความร่วมมือระหว่าง สมาคมเพอรานากัน ประเทศไทย กับ ททท. สำนักงานภูเก็ต เมื่อเร็วๆ นี้ ทำให้รู้ว่าช่วงเวลาเกือบ 50 ปีก่อนหน้าวัฒนธรรมบ้าบ๋าของไทยถูกกาลเวลากลืนหายไปอย่างน่าเสียดาย ยังดีที่ว่าราว 3-4 ปีที่ผ่านมา มีลูกหลานบ้าบ๋าภูเก็ตวัย 50-60 ปี กลุ่มหนึ่งคิดอนุรักษ์มรดกล้ำค่าไว้จนก่อเกิดเป็นงานประเพณีวิวาห์บ้าบ๋าให้ได้ศึกษากัน เช้าตรู่ที่บ้านชินประชา อนุสรณ์สถานสถาปัตยกรรมแบบชิโน-โปรตุกีสสุดงดงาม กลางเมืองภูเก็ต เกิดความวุ่นวายโกลาหลขนาดย่อมขึ้น นั่นเป็นเพราะทั้งกูรู ผู้รู้ ผู้หลักผู้ใหญ่ชาวบ้าบ๋าต่างมารวมตัวกันเนรมิตงานออกเรือนบ้าบ๋าให้คนต่างถิ่นได้ดูเป็นขวัญตา เริ่มจากการแต่งองค์ทรงเครื่อง "เจ้าสาว" ให้สวยที่สุดและถูกต้องตามประเพณีของบรรพชน นอกจากเสื้อมือจีบลายลูกไม้ ทับด้วยเสื้อครุยโปร่งสีขาวครีมที่ประดับประดาด้วย "โกสังข์" อย่างอลังการ ผ้านุ่งมากลายอย่างปาเต๊ะ และรองเท้าปักมือ รวมไปถึงการแต่งหน้าแต่งตาอย่างประณีตแล้ว จรินทร์ นีรนาทวโรดม กรรมการสภาวัฒนธรรม อ.ตะกั่วป่า และเป็นหนึ่งในสมาชิกสมาคมเพอรานากัน ภูเก็ต บอกว่า สิ่งสำคัญสำหรับเจ้าสาวก็คือ เครื่องประดับศีรษะบนเกล้ามวยผมทรงชักอีโบยที่เรียกว่า "เฟิ่งหวง" และ "ฮูเตียบ" โดยเฟิ่งหวงเป็นดิ้นเงินที่พันเป็นรูปหงส์ ชาวบ้าบ๋าถือว่าหงส์ใหญ่สุดในหมู่สัตว์ปีกและเป็นสัตว์มงคล และฮูเตียบเป็นดิ้นเงินที่พันเป็นมงกุฎรูปดอกไม้และผีเสื้อ ไหวเอนสะดิ้งได้ยามเคลื่อนไหวร่างกาย ซึ่งทั้งสองสิ่งมีความเชื่อว่า หากเจ้าสาวได้ประดับแล้วจะทำให้ชีวิตสมรสและความรักนั้นยืนยาว และยังเป็นการแสดงความร่ำรวยให้ผู้คนได้เห็นด้วย "เครื่องประดับ ขั้นตอนพิธีแต่งงาน ฯลฯ ของชาวบ้าบ๋า ทุกอย่างล้วนมีความหมายแฝงและเป็นภูมิปัญญาที่เราคาดไม่ถึง จึงเป็นเรื่องดีที่เราได้ฟื้นฟูขึ้นมาและรักษาต่อไว้ให้ยั่งยืน แม้ว่าบางสิ่งบางอย่างจะมีการปรับตัวไปตามยุค อย่างเสื้อผ้าผู้หญิงก็เหลือเพียงแค่เสื้อลูกไม้ที่สั้นขึ้นกับผ้านุ่งปาเต๊ะ ซึ่งไม่ใช่เรื่องผิด เพราะการถ่ายเททางวัฒนธรรมเกิดขึ้นในทุกยุคทุกสมัย สาเหตุมาจากการเคลื่อนย้ายชาติพันธุ์ สำคัญที่ว่าเราจะยังรักษาสาระรากเหง้าแห่งบรรพชนไว้ให้ได้อย่างไรมากกว่า และที่ทำอยู่ในขณะนี้ก็พยายามคงสิ่งเดิมๆ ไว้ให้ได้มากที่สุด" สิ้นเสียงจรินทร์ การเตรียมตัวเจ้าสาวเป็นอันเสร็จ เสียงประทัดดังขึ้นพร้อมกับเสียงดนตรีที่บรรเลงอย่างกระหึ่ม ทำให้รู้ว่าขบวนขันหมากของเจ้าบ่าวที่เซตขึ้นเดินทางมาถึงหน้าบ้านพร้อมเข้าสู่ขั้นตอนต่อไป โดยเสียงที่อื้ออึงนี้ยังแฝงความนัยไว้ด้วยว่า งานแต่งของบุตรสาวบ้านนี้ สกุลนี้ เริ่มขึ้นแล้ว และยิ่งดังมากเท่าไร บ้าบ๋าภูเก็ตถือว่าเป็นเกียรติมากเท่านั้น เนื่องจากพิธีออกเรือนเป็นหน้าเป็นตาและความสำเร็จของครอบครัว ด้าน อ.ฤดี ภูมิภูถาวร เลขานุการกลุ่มผู้สนใจประวัติศาสตร์เมืองภูเก็ต หนึ่งในคณะกรรมการจัดงาน ให้ความรู้เพิ่มเติมว่า ความสำคัญของขบวนขันหมากอยู่ที่ "อึ่มหลาง" หรือแม่สื่อแม่ชัก ที่ขึ้นเกี้ยวถือของหมั้นนำขบวน วิวาห์บ้าบ๋าจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยหากขาดอึ่มหลาง เพราะเมื่อหญิงสาวชาวเพอรานากัน ที่เรียกกันตามภาษาเพอรานากันว่า "ย่าหยา" เริ่มเข้าสู่วัยแรกแย้ม จะถูกกักตัวอยู่แต่ในบ้านไม่ให้พบเจอกับหนุ่มบ้าบ๋า เมื่อถึงคราวออกเรือนจึงต้องอาศัยอึ่มหลางในการเป็นสื่อกลางให้สองบ้านได้ครองคู่กัน ซึ่งหากอึ่มหลางทำสำเร็จจะได้รางวัลเป็นอั้งเปา และขาหมูอย่างดี 1 ขา เมื่อขบวนเจ้าบ่าวเข้ามาในบ้านแล้ว อึ่มหลางจะส่งขันหมากให้แม่เจ้าสาวพร้อมกับ "เสี่ยหนา" ปิ่นโตที่บรรจุน้ำชา 5 รสให้กับญาติเจ้าสาว จากนั้นก็จะเป็นการนำเจ้าบ่าวไปรับเจ้าสาวที่อยู่ในห้องที่เตรียมไว้ ก่อนพากันไปไหว้เทวดาฟ้าดินและบรรพบุรุษ เสร็จแล้วก็ไปไหว้พ่อแม้เจ้าสาว พิธีการจบลงที่ "ผ่างเต๋" หรือการยกน้ำชา ที่เปี่ยมไปด้วยรอยยิ้มของทั้งสองครอบครัว พิธีเสร็จสิ้นลงไม่นาน เราก็ได้รับฟังถึงสาเหตุที่ทำให้วัฒนธรรมบ้าบ๋าแห่งอันดามันเสื่อมลง โดย นพ.โกศล แตงอุทัย สมาชิกสมาคมเพอรานากัน ประเทศไทย เล่าให้ฟังว่า ในภูเก็ตมีชาวบ้าบ๋า หรือเพอรานากันภูเก็ตอาศัยอยู่มาก คิดเป็น 70% ของจำนวนประชากร ปัจจุบันก็เป็นรุ่นเหลนโหลนแล้ว แต่ประเพณีวัฒนธรรมของเรากำลังถูกกลืนหาย ทุกวันนี้คนที่สืบสานก็มีเพียงกลุ่มสมาชิกของสมาชิกที่มีอยู่ราว 500 คน ส่วนหนึ่งก็เพราะนโยบายของรัฐในช่วง พ.ศ.2500 ที่นิยมความเป็นไทย ทำให้ลูกหลานจีนในสมัยนั้นไม่ได้เรียนภาษาตัวเอง พอขาดภาษาก็แย่ เพราะภาษาเป็นสิ่งแรกในการเรียนรู้วัฒนธรรมที่ถูกต้อง "การจัดงานวิวาห์บ้าบ๋าให้กลายเป็นงานประจำปีของภูเก็ต จึงเป็นเรื่องดีที่เราจะคงไว้ซึ่งภูมิปัญหาของบรรพชน ปีนี้ทางสมาคมอาสาเป็นแม่งานร่วมกับ ททท. พร้อมกับเหล่าพันธมิตรเชิญให้คู่รักทั้งคนไทยและต่างประเทศที่สนใจเข้าร่วมพิธีดังกล่าว ซึ่งงานที่มีจะจัดขึ้น 2 วัน แบ่งเป็นวันทำขนมสด (ก่อนวันแต่งงานจริง 1 วัน) ที่เราจำลองให้ดูว่าในวันนี้ฝ่ายเจ้าสาวต้องร่วมด้วยช่วยกันทำขนมมงคล 12 ชนิดไว้ใช้ในวันแต่งงานและวันทำพิธี การันตรีได้ว่ายิ่งใหญ่อลังการและงดงามอย่างที่สุด ซึ่งทั้งหมดเราจะพยายามคงไว้ซึ่งพิธีการแบบเดิม ใครที่สนใจก็เดินทางมาร่วมชมและเก็บภาพเป็นที่ระลึกได้ที่ภูเก็ต" ขณะที่ ประภาพรรณ อึ่งตระกูล เจ้าของห้างทองซึ่งเป็นย่าหยาภูเก็ตวัย 59 ปี ระบายความในใจให้ฟังว่า ตนเองรู้สึกเสียใจที่ปล่อยให้เวลาล่วงเลยไปนานมากกว่าจะคิดรักษามรดกของชาติพันธุ์ไว้ "เราเองไม่เคยใส่ใจ แต่วันหนึ่งก็คิดได้ว่าถ้าไม่รักษาไว้ลูกหลานเราก็จะไม่ได้เห็น ทุกวันนี้ก็ต้องไปถามกับผู้เฒ่าผู้แก่วัย 90 ปี เพื่อปะติดปะต่อเรื่องราว และเอาของเก็บเก่าที่พ่อแม่เก็บไว้ให้มาใส่ มาทำพิธีการให้เยาวชนได้เห็น ก็น่าเสียดายว่าคนที่คิดพลิกฟื้นก็มีแค่กลุ่มคนอายุ 40-60 ปี ส่วนกลุ่มวัยรุ่นบ้าบ๋า แต่ 25 ปีลงไปนั้นแถบไม่รู้ถึงวัฒนธรรมนี้เลย ก็อยากให้เยาวชนเพอรานากันหันมาสนใจวัฒนธรรมของตัวเองมากขึ้น" ...น่าเสียดายความงดงามที่ได้เห็น หากวันหนึ่งวัฒนธรรมทรงคุณค่านี้ไม่มีผู้สืบทอด "ลมหายใจของชาวบ้าบ๋า" ให้คงอยู่ สนใจร่วมชมงาน "วิวาห์หวานบ้าบ๋า สุดปลายฟ้าอันดามัน" ติดต่อได้ที่สมาคมเพอรานากัน โทร.0-7622-4316 และที่เว็บไซต์ของ ททท. สำนักงานภูเก็ต. บรรยายใต้ภาพ บ้าบ๋าภูเก็ตในชุดเจ้าบ่าว-เจ้าสาวเต็มยศ อ.ฤดี ภูมิภูถาวร นพ.โกศล แตงอุทัย "อึ่มหลาง" บุคคลสำคัญในงานพิธีมงคล ห้องเจ้าสาว ณ บ้านชินประชา "เสี่ยหนา" ที่ใส่ของหมั้นประกอบด้วยขนมถั่ว 12 ชนิด และน้ำตาล